Niet het verhalende maar onszelf

Wat een compact en duister probleem - van ´dingen´ die alleen dan lijken te bestaan als ze aanwezig zijn; -  waarvan de synthetische eigenschap van aanwezig zijn aan ons, aan ons bestaan vooraf lijkt te gaan, maar anderzijds, moeten we - van deze mentale dingen - vaststellen dat ze in ons liggen te wachten! -  dat ze naar buiten en weer naar binnen gaan - dat ze gedurende jarenlange vergetelheid latent in ons voorleven

Paul Valéry, Cahiers, Geheugen 36, blz 215

Een veld met een paar spaarzame bloemen, een jonge vrouw draagt een vreemd object, de gladiolen buigen naar haar toe. Haar gezicht is afgewend van de kijker, ze lijkt deel te nemen aan een ritueel - een ritueel dat alleen in haar hoofd betekenis heeft. Haar ritueel lijkt noodzakelijk, misschien vormt het een overblijfsel van een oude gewoonte. In het schilderij van Delphine Courtillot: “coconut art”, 2004 wordt op surrealistische wijze getoond dat het handelen in het heden voortvloeit vanuit de gedachten en het handelen uit het verleden.

Door zonlicht zien we de reflectie van dingen om ons heen, maar kijk je naar bron zelf die de dingen belicht, dan zie je niets. Onze gedachten vertonen soms een vergelijkbaar mechanisme. Zo weten we dat als je even niet op een naam, adres of ander feit kunt komen, je het beste je aandacht op iets anders kunt richten. Al gauw zal dat waar je niet op kon komen, zich als vanzelf aan je opdringen.

Als foto's niet worden gefixeerd kunnen ze alleen voortbestaan in het donker, waar ze niet gezien worden. Zodra het licht erop valt om ze zichtbaar te maken, verdwijnen ze binnen enkele minuten.

Het nabeeld dat wij  van de dingen en onszelf hebben is gevormd door het verleden te destilleren – zo ontstaat onze herinnering – en wordt mede vormgegeven door onze talige vermogens; zowel de beperkingen als de grenzen hiervan. Zo ontstaat de idee van het 'zelf' en van de wereld die ons omringt, maar dat niet overeenkomt met de werkelijkheid. Door de vreemde beweging van tijd en taal kunnen we het beeld dat we willen herscheppen niet naar werkelijkheid reconstrueren. Zodoende creëren we fictieve nabeelden en leggen we nieuwe verbindingen.

Maar kunnen dingen echt verdwijnen? Of zijn ze als onze gedachten, feitenkennis, herinneringen: ondanks dat het niet altijd lukt in onze hersenen de juiste verbindingen te leggen, ze zijn altijd aanwezig in ons hoofd.